ปล่อยวางอย่างเซน
เรียนรู้ด้วยใจถ่อม

โดย ดร. ละเอียด ศิลาน้อย

ชีวิตคือการเรียนรู้   ปราชญ์เคยว่าไว้อย่างนี้

แต่บางคนก็ว่าชีวิตคือการต่อสู้ - ศัตรูคือยากำลัง  ก็ไม่ผิด   แต่จะต่อสู้หรือไม่ก็ตาม   เราก็ต้องเรียนรู้กันจนตลอดอายุขัย

เราต้องเรียนรู้ตลอดเวลา   ทั้งด้านกายภาพ   ด้านจิต   และด้านจิตวิญญาณไม่ว่าเราจะชอบหรือไม่ก็ตาม   จะรู้ตัวหรือไม่ก็ตาม

ขงจื้อ  กล่าวว่า  เดินกันมา  3  คน  ต้องมีคนหนึ่งเป็นครูของฉันได้แน่นอน  -  เป็นพยานเน้นความสำคัญของการเรียนรู้ได้ดีเรื่องหนึ่ง  

และท่านยังได้สรุปว่าความรู้ที่แท้คือ   เมื่อรู้ก็รู้ว่ารู้   เมื่อไม่รู้ก็รู้ว่าไม่รู้   นี่แหละคือความรู้ที่แท้ละ

โสกราตีส   นักปราชญ์ชาวกรีกสมัยโบราณผู้ยิ่งใหญ่ท่านหนึ่งกล่าวว่า   การรู้ว่าตัวเองไม่รู้อะไรนั้นเป็นความรู้ที่ยิ่งใหญ่ที่สุด  และ คนที่รอบรู้ที่สุดจะบอกว่าเขาไม่รู้อะไรเลย

แต่ปัจจุบันนี้เราจะพบคนประเภทหนึ่งที่เข้าใจอยู่ว่าตัวของเขานั้นรู้ทุกเรื่อง   รอบรู้ไปสารพัด   ไอ้นั่นฉันก็รู้   ไอ้นี่ฉันก็รู้   ฯลฯ   แม้บางเรื่องจนใจจริงๆ   ต้องถามคนอื่นเขา   แต่พอเขาอธิบายได้เพียง   2 - 3   คำ   ก็คอยหาจังหวะสอดแทรกว่า   “ฉันรู้แล้ว   ฉันรู้แล้ว”   อยู่เสมอ

คนพวกนี้จะถูกกักขังอยู่ในคุกแห่งอวิชชาตลอดกาล   (อวิชชา   แปลว่า   ความไม่รู้)   เพราะสิ่งที่เขาอวดโอ่ว่ารู้ๆ   นั่นแหละ   พอตรวจสอบเข้าอย่างจริงจังก็เป็นเรื่องเหลวไหลทั้งเพ

แต่อย่างไรก็ตาม   อาจารย์เซนก็มีเมตตาธรรมสูงพอที่จะอดทนอดกลั้นได้ต่อคนพวกนี้   และพยายาม   “เปิดดวงตาแห่งธรรม”   ของพวกเขาเหล่านี้ให้ได้เสมอๆ 

ครั้งหนึ่งในรัชสมัยราชวงศ์เมจิ  ท่านอาจารย์นัน - อิน   แห่งนิกายเซนได้ต้อนรับอาจารย์มหาวิทยาลัยผู้มีชื่อเสียงปราดเปรื่องคนหนึ่ง  ซึ่งเดินทางมาเพื่อถามปัญหาเกี่ยวกับเซน   ท่านอาจารย์ได้จัดรินน้ำชาเพื่อเลี้ยงอาคันตุกะผู้มีเกียรตินั้นด้วยตนเอง  ท่านรินน้ำชาลงถ้วยจนเต็มแล้วล้นไปๆ  แต่ก็ยังไม่ยอมหยุดจนอาจารย์

มหาวิทยาลัยคนนั้น  ซึ่งเฝ้ามองดูอยู่ด้วยความแปลกใจ  ทนอยู่

ไม่ได้รีบกล่าวท้วงขึ้น

“ล้นแล้วท่านอาจารย์   ใส่ลงไปอีกไม่ได้แล้ว !”

“ท่านเองก็เหมือนถ้วยนี่แหละ”   ท่านอาจารย์ตอบ  

“ก็ในเมื่อสมองของท่านเต็มไปด้วยความคิดเห็นและทฤษฎีต่างๆ   ออกมากมายอย่างนั้น   ข้าพเจ้าจะอธิบายเรื่องเซนให้เข้าใจได้อย่างไร   หากท่านไม่ทำให้ถ้วยของท่านว่างลงเสียก่อน”